سه شنبه ۶ بهمن ۱۳۸۸

«این نی مانند انسان حرف می‌زند»

گفت‌وگو با حاج محمد ایری و مجید تِکه، در نگاهی به موسیقی مقامی ترکمن

زمانی که در «وبلاگ زمانه» برنامه موسیقی مقامی ترکمن‌ها را معرفی کردم در آخر به مخاطبین عزیز گفتم: «گرچه در آغاز صحبت‌هایم از دشواری راه گفتم، اما خدا را سپاس می‌گویم که پیش از مرگ‌ام؛ شنیدن نوایی از یکی از نوازندگان ترکمنستان را نصیب‌ام کرد».

آن نوای سحرانگیزی که گفته بودم صدای «نی زبان‌دار کوچک» بود. نام ترکمنی این ساز «دیللی تویدوک کیجیگ» هست.

نی زبان‌دار کوچک؛ نی کوتاهی است حدود ۱۰ الی ۱۲ سانتی‌متر که جز دو سوراخی که به‌طور طبیعی در سر و ته نی هست؛ هیچ سوراخ دیگری روی آن تعبیه نشده است.

اگر بخواهیم ابعاد نی زبان‌دار کوچک را به چیزی تشبیه کنیم می‌شود گفت طول و قطر آن حدودآ با یک نخ سیگار معمولی مطابقت می‌کند.

در گذشته‌های دور ترکمن‌ها از این نی؛ به دلیل بُرد زیادی که صدای آن دارد؛ برای پیغام دادن استفاده می‌کردند. مثلآ توسط این نی از این روستا به آن روستا خبر می‌دادند که فلان شخص از دنیا رفت. یا فلان روز عروسی داریم.

سال‌هاست که کسی قادر نیست، نی زبان‌دار کوچک را به مهارت اساتید گذشته بنوازد. صدای نی زبان‌داری که در این برنامه استفاده شده؛ توسط یکی از اساتید «ترکمنستان»، زنده‌یاد «مراد بِردی» نواخته شده که این استاد سال‌هاست از دنیا رفته.

شاید تنها اثر به‌جای مانده از این نوع نی‌نوازی همین باشد؛ که استاد «مجید تِکه» بخشی ترکمن؛ در اختیار ما گذاشته است.